Kurdî News Agency

Wezîrê Karên Derve û Koçberan ê Sûriyeyê Şeybanî di civîna çapemeniyê ya hevpar de bi Rêvebera Giştî ya Rêxistina Qedexekirina Çekên Kîmyewî (OPCW) Sabrina Dallafior re derbarê pêvajoya girtina dosyeya bernameya çekên kîmyewî ya Sûriyeyê, hesabpirsîna berpirsan û qedandina karên teknîkî daxuyanî da.

Şeybanî got ku rakirina çekên kîmyewî berpirsiyariyek exlaqî û neteweyî li hember qurbanan e û girîngiya pêşîgirtina ji dubarebûna van sûcan li dijî nifşên dahatûyê destnîşan kir.

Şeybanî got ku Sûriyeyê destûr daye OPCW ku bigihîje tesîsan, qeydan û şahidan û zêdetirî 100 hezar belgeyên fermî pêşkêşî rêxistinê kirine. Wî got ku ev pêvajo di tebaxa borî de bi çavdêriya rêxistinê bi tunekirina 42 bombeyên hewayî yên kîmyewî bi dawî bû û ev ji sala 2014’an vir ve yekem tunekirina pejirandî li axa Sûriyeyê bû.

Şeybanî got ku Sûriyeyê di 9ê Tîrmehê de hemû maf û taybetmendiyên xwe di nav rêxistinê de vegerand û ev pêşketin bi lihevhatineke bêhempa ya welatên endam pêk hat. Wî got ku pêvajo bi tîma “Bêhna Azadiyê” ya bi serokatiya Sûriyeyê û bi beşdariya heft welatan û bi piştgiriya Qeterê pêş ket û piştî biryarên derbarê lezkirina tunekirinê û vegerandina mafan de kar didome.

Şeybanî got ku di görüşê de nexşerêyek hat nîqaşkirin ku dê pêşketina ber bi girtina dawî ya dosyeya çekên kîmyewî ve were şopandin. Wî got ku wan li ser planeke hevpar rawestiyan ku gav dê li gorî qonaxên temamkirina konkret werin nirxandin. Şeybanî got ku armanca wan ew e ku berî Konferansa Dewletên Aliyê ku meha bê were lidarxistin, bi Sekreteriya Teknîkî ya OPCW re kar bidomînin.

Şeybanî got ku girtina dosyeyê berî her tiştî bi pêkanîna dadmendiyê ji bo qurbanan û pêşîgirtina ji dubarebûna sûcên weha gengaz e. Wî ragihand ku 18 kes, di nav wan de efserên payebilind, ku ji ber êrîşên kîmyewî yên di dema rejîma berê de berpirsiyar tên dîtin, di bin girtinê de ne û li pêş saziyek dadwerî ya desthilatdar îfade dane.

Şeybanî bi bîranînê ku Sûriye beşdarî Hevkarîya Navneteweyî ya Li Dijî Bêcezakirinê di Bikaranîna Çekên Kîmyewî de bûye, got ku hesabpirsîna kesên berpirsiyar ji bikaranîna çekên kîmyewî mafek e ku bi derbasbûna demê ji holê ranabe. Wî herwiha got ku nûnerê daîmî yê Sûriyeyê li Laheyê, Dr. Muhammed Katoub, bi xwe şahidê şeva êrîşa kîmyewî ya 2013’an li Gûtayê bû û niha pêşengiya hewldanên dîplomatîk ji bo girtina dosyeyê û pêkanîna dadmendiyê dike.

Di daxuyaniya Wezareta Karên Derve û Koçberan a Sûriyeyê de, êrîşên Husiyan li ser Erebistana Siûdî jî hatin şermezarkirin. Di daxuyaniyê de hate îdiakirin ku di êrîşên dawî de balafirgehên Abha û King Khalid International hatine hedefgirtin û bi sedanan kes mirine an jî birîndar bûne.

Di daxuyaniyê de hate gotin ku hedefgirtina tesîsên sivîl binpêkirina peymanên navneteweyî ye û ewlehiya Erebistana Siûdî yek ji hêmanên bingehîn ên ewlehiya cîhana Ereban û Îslamê ye. Hate ragihandin ku Sûriye li kêleka Erebistana Siûdî ye û ji hukûmeta meşrû ya Yemenê re di hewldanên wê yên vegerandina serweriya xwe li ser hemû axa Yemenê de piştgirî dide.

Di daxuyaniyê de herwiha hate îdiakirin ku Îsraîl ji 8ê Kanûna Pêşîn a 2024’an vir ve hewl dide navxweyê Sûriyeyê bêîstîqrar bike. Hate îdiakirin ku Îsraîl binesazî bombebaran kiriye, li ser sînorê başûr axên nû yên Sûriyeyê dagir kiriye, sivîl koçber kiriye û girtinên keyfî pêk aniye. Rêveberiya Sûriyeyê bang li Îsraîlê kir ku danûstandinên ku di sal û nîvek borî de bi sponsorîya Dewletên Yekbûyî tên kirin cidî bigire û bigihîje lihevhatineke ku ewlehiya û serweriya Sûriyeyê biparêze.

Di daxuyaniyê de hate gotin ku Sûriyeyê ji bo hesabpirsîna kesên berpirsiyar ji sûcên ku di dema rejîma berê de hatine kirin, saziyek neteweyî ya pispor di dadmendiya veguhêz de ava kiriye û bi rêya hêzên ewlehiyê û Wezareta Dadê di vê warê de pêşketin hatiye kirin. Hate gotin ku ji ber taybetmendiya sûcan û tevliheviya dosyeyê kar dê bidome.

Di daxuyaniyê de hate gotin ku mayin, deverên zirardîtî û qeydan ku ji hêla rejîma berê ve hatine veşartin an tunekirin, derxistina hemû qebareya bernameya çekên kîmyewî zehmet dikin û lêkolînên li ser vê mijarê didomin.

Rêveberiya Sûriyeyê herwiha ew tiştê ku wekî êrîşên dubare yên Îranê li ser serweriya welatên herêmê ji Urdunê heta welatên Kendava Erebî binav kir şermezar kir. Di daxuyaniyê de herwiha hate îdiakirin ku çarenûsa bi dehan welatiyên Sûriyeyê yên ku ji hêla Îsraîlê ve hatine girtin hê jî nayê zanîn.

Herwiha hate îdiakirin ku Îsraîl piştgiriyê dide milîsên çekdar ên neqanûnî li bajarê Sweidayê û ji bo zêdekirina kaosê li herêmê çek û pere dide van koman. Rêveberiya Sûriyeyê bang li civaka navneteweyî kir ku destpêşxeriyên ku bêîstîqrarî li herêmê zêde dikin bên bidawîkirin, vegere peymana 1974’an û ji Hêza Çavdêriya Veqetandina Neteweyên Yekbûyî (UNDOF) re qada pêwîst ji bo bicihanîna peymanê were dayîn.